W listopadzie b.r. dzięki staraniom Joanny Niemiro, która zajmuje się składem edytorskim "Weterana" (organu prasowego SWAP) i ma pasję do odkrywania ciekawych miejsc, zostały zlokalizowane na Cmentarzu Calvary w nowojorskiej dzielnicy Queens, dwa zapomniane groby powstańców listopadowych z 1830 roku,  por. Numy Łepkowskiego i ks. Ludwika Jerzykowicza. Oto zarys ich biogramów:

Porucznik Numa Łepkowski - pochodził z Wołynia, gdzie przyszedł na świat ok. 1805 r.  Jego rodzicami byli Jan Łepkowski i Antonina z d. Zawadzka. Wywodził się z wielce zacnego i patriotycznego rodu, którego członkowie za niepodległościową działalność byli prześladowani przez władze rosyjskie np. Leonard Łepkowski był jednym z najzdolniejszych uczniów Liceum Krzemienieckiego, po aresztowaniu uwięziony w twierdzy w Kijowie, gdzie zmarł w 1838 r. Natomiast inny członek tego rodu, Edward Łepkowski, za działalność patriotyczną został zesłany do Astrachania, gdzie zmarł w 1841 r. 

Numa Łepkowski studiował na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1830-1831 wziął udział w antyrosyjskim Powstaniu Listopadowym, dosłużył się stopnia porucznika. Po upadku powstania przeszedł, jak wielu jego towarzyszy broni, granicę zaboru austriackiego, gdzie zostali internowani i w 1834 deportowani do Ameryki. 

W Nowym Jorku od początku działał w powołanym przez byłych powstańców "Komitecie Polskim", a po jego rozwiązaniu był współzałożycielem w 1842 roku "Towarzystwa Polskiego w Ameryce". Na życie zarabiał grą na gitarze: komponował, koncertował i udzielał lekcji.    Emigracyjny pisarz Aleksander Janta-Połczyński w swoim niedokończonym słowniku pt. A history of nineteenth century American-Polish music with annotated bibliography and illustrations wymienia dwie kompozycje Łepkowskiego na gitarę wydane w postaci nut: "La Valse D’Adieu" (1841), dedykowany przyjacielowi Thomasowi J. Bowersowi, oraz "Two Duetts" - "Waltz" i "La Mazurka" (1840), dedykowane Ansonowi G. Phelsowi Juniorowi. 

Numa J. Łepkowski musiał być najwyższej klasy gitarzystą i nauczycielem gry na tym instrumencie, bowiem  w fachowym czasopiśmie muzycznym "Music Trade Review" z lat 1882-1889 ukazało się 111 (!) ogłoszeń zamieszczonych przez producenta jednych z najlepszych gitar na świecie marki "Martin" (istniejącą do dziś), w których do reklamowania swoich instrumentów wykorzystano m.in. nazwisko polskiego gitarzysty.

Wybitny polski poeta Cyprian Kamil Norwid podczas swojej podroży do Ameryki spotkał się z Numą Łepkowskim w Nowym Jorku i podarował mu cenny egzemplarz Boskiej komedii, wpisując dedykację: "N. Łepkowskiemu na pamiątkę 1854 w Ameryce. C. Norwid", a na stronie tytułowej  odcisnął swój rodowy herb Topór. 

Numa Łepkowski zmarł w Nowym Jorku 28 maja 1887 r. Nekrologi informujące o jego śmierci ukazały się w prasie w Stanach Zjednoczonych, a nawet w Nowej Zelandii. Świadczyło to o pozycji społecznej Łepkowskiego.  Pisały o nim: "The Auburn Bulletin", 31 maja 1887; "The Otsego Farmer", 4 czerwca 1887; "Sioux Valley News",  28 lipca 1887; "Holley NY Standard" z 1887 roku; "The Saline County Journal", 1 września 1887 oraz "New Zealand Tablet", 21 października 1887. "New York Times" w wydaniu z 31 maja 1887 nazwał  Łepkowskiego hrabią (Count), informował, że zmarły miał 82 lata, "…był ostatnim znanym, z ocalałych Polaków, którzy szukali schronienia w Stanach Zjednoczonych po rewolucji 1830 roku i od tej pory tu mieszka. (...) ... utrzymywał  się z nauki gry na gitarze. Żył skromnie w kawalerskich kwaterach, ubierał się elegancko i udało się mu zaoszczędzić część swoich zarobków. Wśród jego uczniów było wielu z najbardziej znanych nowojorskich arystokratów. (...) Jego majątek, składający się z instrumentów muzycznych, biżuterii, ubrań i niewielkiej sumy pieniędzy, został przejęty przez Administratora Publicznego".

Pogrzeb Numy J. Łepkowskiego odbył się 31 maja 1887 r. na Cmentarzu Calvary. Miejsce jego spoczynku zachowało się do dziś. Zlokalizowano je dzięki dokładnej dokumentacji znajdującej się administracji cmentarza. Nie było to łatwe zadanie, gdy uzmysłowimy sobie, że na tej nekropolii pochowano ponad 3 miliony osób (!), a w dokumentach cmentarnych występują liczne błędy w pisowni imion i nazwisk zmarłych. Na grobie Numy J. Łepkowskiego, niestety brak było nagrobka i jakiejkolwiek informacji kto tam jest pochowany. Lokalizacja grobu jest następująca: Section 12, Range 25, Plot: A, Grave 2. 

Ksiądz Ludwik Jerzykowicz (ur. w Polsce 1772 -  zm. 29 kwietnia 1861 w Nowym Jorku). Kształcił się u kolegium Pijarów w Międzyrzeczu Koreckim na Wołyniu. Wyświęcony na księdza katolickiego w 1797 r. W Powstaniu Listopadowym (1830-1831) był kapelanem wojskowym. Po upadku powstania przeszedł granicę zaboru austriackiego, gdzie go internowano. W 1834 roku został przez Austriaków deportowany do Ameryki. Był pierwszym polskim księdzem w Nowym Jorku, współzałożyciel Komitetu Polskiego (1834) i Towarzystwa Polaków w Ameryce (1842) - pierwszych polskich organizacji w Stanach Zjednoczonych. Pracował jako wikary przy kościele św. Andrzeja (St. Andrew`s Church) na Manhattanie. To w jego domu przy 235 Division Street zebrało się pod jego przewodnictwem 20 marca 1842 roku 63 byłych polskich uchodźców-żołnierzy, którzy powołali do życia Towarzystwo Polaków z Ameryce. Na tym spotkaniu ustalono, że celem organizacji jest braterska pomoc każdemu innemu członkowi, a hasłem przewodnim  "Zginąć za Polskę". Kandydatem do członkostwa w tym stowarzyszeniu mógł zostać każdy polski emigrant, niezależnie od zawodu czy wyznania. Na czele stowarzyszenia stał ks. Ludwik Jerzykowicz, sekretarzem był dr Henryk Kałussowski, późniejszy założyciel Związku Narodowego Polskiego. Towarzystwo Polaków w Ameryce zorganizowało w 1844 roku okazały obchód 14 rocznicy wybuchu Powstania Listopadowego, z licznym udziałem grup Polaków i wybitnych przedstawicieli innych narodowości. 

O księdzu Ludwiku Jerzykowiczu tak pisał 8 lutego 1847 roku wydawany przez polskich emigrantów w Paryżu dziennik "Trzeci Maj", relacjonując jak w różnych krajach obchodzono kolejną rocznicę wybuchu powstania 1830 roku /pisownia oryginalna/.: "New York(Stany Zjednoczone Północnej Ameryki). Odbył nabożeństwo ranne Xiądz Ludwik Jeżykowicz były Rektor Xięży Piarów w Dąbrowicy - sędziwy i poważany kapłan, który sięga jeszcze pamięcią czasów Konstytucji 3go Maja". 

Ks. Ludwik Jerzykowicz do końca swoich dni pracował przy kościele św. Andrzeja na Manhattanie, ciesząc się powszechnym szacunkiem i poważaniem, zwłaszcza wśród swoich rodaków, których w Nowym Jorku systematycznie przybywało. Zmarł 29 kwietnia 1861 roku w wieku 89 lat, wkrótce po wybuchu w Stanach Zjednoczony wojny domowej. Pochowany został 1 maja 1861 roku na Cmentarzu Calvary. Na jego grobie zachowała się kamienna płyta, nadszarpnięta zrębem czasu. Lokalizacja grobu:  Section: 3, Range: 31, Plot: U, Graves: 5-6.

W dokumentacji cmentarnej widnieje wpis: Rev Louis Jerzucoutz buried on 5/1/1861.

Odnaleziony grób ks. Ludwika Jerzykowicza na Cmentarzu Calvary w nowojorskiej dzielnicy Queens. (Fot. Archiwum SWAP)

W sobotę 22 listopada 2025 roku z okazji zbliżającej się 195. rocznicy wybuchu Powstania Listopadowego, odnalezione groby w/w weteranów Powstania Listopadowego spoczywających na dwóch odrębnych częściach Cmentarza Calvary, odwiedziła delegacja członków SWAP, Instytutu Pamięci Narodowej z Warszawy oraz attaché wojskowy Stałego Przedstawicielstwa RP przy Organizacji Narodów Zjednoczonych, komandor Albert Proszowski z żoną. Na grobach weteranów wetknięto tabliczki informacyjne przygotowane przez Joannę Niemiro, złożono kwiaty i zapalono znicze, odmówiono też modlitwę za zmarłych. 

Nad grobem por. Numy J. Łepkowskiego. W imieniu Wojska Polskiego honor oddaje komandor Albert Proszowski. Od lewej: Zygmunt Bielski, Tadeusz Antoniak, Katarzyna Dryńska (IPN), dr Mariusz Żuławik (IPN), Piotr Stilger, Teofil Lachowicz, Janusz Romański. (Fot. Joanna Niemiro) 

Grób por. Numy J. Łepkowskiego już nie jest bezimienny. (Fot. Zygmunt Bielski)

Przy grobie ks. Ludwika Jerzykowicza. Od lewej: Tadeusz Antoniak, Zygmunt Bielski, 
Rafał  Zyskowski, Piotr Stilger, Janusz Romański i Joanna Niemiro.

Oddanie honorów nad grobem ks. Ludwika Jerzykiewicza. (Fot. Joanna Niemiro)

Tekst: Teofil Lachowicz

Ps. Biuro Cmentarza Calvary znajduje się obok głównej bramy wjazdowej. Adres: 

49-02 Laurel Hill Blvd
Woodside, New York 11377 
 

KLIKNIJ NA ZDJĘCIE, ABY UZYSKAĆ POWIĘKSZENIE
 

Powrót do archiwum wydarzeń